Fringer | คนชายขอบ

มาคั่นโฆษณาหนังสือแปลเล่มใหม่ของเจ้าของบล็อกค่ะ

หนังสือหนาหนักเล่มนี้ (648 หน้า ราคา 420 บาท) น่าจะวางแผงภายใน 7-10 วัน ตอนนี้ซื้อผ่านร้านหนังสือมติชนออนไลน์ได้แล้ว (ลด 15%) ขอขอบคุณทุกท่านล่วงหน้าที่อุดหนุนค่ะ

คำนำผู้แปล

ในบรรดานักคิดผู้ทรงอิทธิพลหลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา อัลวิน ทอฟเลอร์ และไฮดิ ทอฟเลอร์ ภรรยาของเขา เป็นคู่หนึ่งใน “นักพยากรณ์อนาคต” (futurists) น้อยรายที่ไม่เพียงแต่สามารถสรุปแนวโน้มต่างๆ ในโลกหมุนเร็วยุคโลกาภิวัตน์ได้อย่างรวบรัดชัดเจนเท่านั้น หากยังมองเห็นความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ในโลกที่คนทั่วไปมักมองไม่เห็น โดยเฉพาะความเปลี่ยนแปลงระดับ “พื้นฐานลึกซึ้ง” ซึ่งมี “ความเป็นสากล” สูงจนข้ามพ้นบริบทต่างๆ ในท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นบริบททางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ หรือการเมือง ส่งอิทธิพลและผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของผู้คนทุกหนแห่ง

นักอ่านที่เคยผ่านตางานเขียนก่อนๆ ของทอฟเลอร์ เช่น Powershift และ The Third Wave อาจจะคุ้นเคยกับแนวคิดหลักของเขาซึ่งนำมาสรุปรวบรวมและต่อยอดใน The Revolutionary Wealth อาทิเช่น เขามองกิจกรรม “การผลิต-บริโภค” (prosuming) นอกระบบตลาดว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ขาดไม่ได้ใน “ระบบความมั่งคั่ง” ซึ่ง “ความมั่งคั่ง” ในที่นี้หมายรวมถึงสิ่งต่างๆ นอกเหนือจากเงินที่มนุษย์ให้คุณค่า ทอฟเลอร์พยากรณ์ว่า การผลิต-บริโภคจะยิ่งทวีความสำคัญและบทบาทในอนาคต ด้วยเทคโนโลยีที่รุดหน้าไปอย่างไม่หยุดยั้งพร้อมกับการมาถึงโดยสมบูรณ์ของ “เศรษฐกิจข้อมูล” ที่ทอฟเลอร์ขนานนามว่าเป็น “คลื่นลูกที่สาม” อันก้าวหน้ากว่าเศรษฐกิจแบบอุตสาหกรรม (คลื่นลูกที่สอง) และเศรษฐกิจแบบการเกษตรยังชีพ (คลื่นลูกที่หนึ่ง)

เขาย้ำว่าตราบใดที่นักเศรษฐศาสตร์ส่วนใหญ่ยังไม่นับรวมกิจกรรมในภาคการผลิต-บริโภคในกรอบการวิเคราะห์ ตราบนั้นพวกเขาก็จะยังมองไม่เห็น “การเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์” ของความมั่งคั่ง ซึ่งประกอบสร้างจากความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในสิ่งที่ทอฟเลอร์เรียกว่า “ปัจจัยพื้นฐานลึกซึ้ง” (deep fundamentals) อันได้แก่ เวลา พื้นที่ และความรู้ ทอฟเลอร์ใช้พลังงานอย่างมากมายใน The Revolutionary Wealth ในการวาดภาพอย่างน่าเชื่อถือให้เราเห็นว่า การเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์นี้ไม่ใช่สิ่งที่กำลังเกิดกับอเมริกาเพียงประเทศเดียว (ถึงแม้เขาจะมองว่าอเมริกาเป็นประเทศแรกที่ประสบกับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เพราะเป็นประเทศที่ “เศรษฐกิจข้อมูล” รุดหน้าไปมากกว่าประเทศอื่นๆ) หากเป็นปรากฏการณ์ที่จะแผ่ขยายไปทั่วโลก ทอฟเลอร์ชี้ให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่กระบวนการ “แปลงให้เป็นอเมริกัน” (Americanization) เหมือนกับที่นักคิดหลายคนที่เชื่อว่าอเมริกามีวาระซ่อนเร้น (เช่นการเป็นเจ้าอาณานิคมสมัยใหม่) เชื่อ แต่เขายืนยันว่า

“…สิ่งที่เกิดขึ้นนั้นไม่ใช่การเปลี่ยนเป็นอเมริกัน มันคือการมาถึงของจังหวะชีวิตอันแปลกแยกที่เชื่อมโยงกับระบบความมั่งคั่งระบบใหม่ ถึงแม้ว่าจะมีผู้ต่อต้าน จังหวะที่เปลี่ยนไปก็มาถึงแล้วและกำลังคืบคลานไปทั่วฝรั่งเศส เยอรมนี และอังกฤษ ในขณะเดียวกัน สิ่งต่างๆ ในกรุงโตเกียว โซล และเซี่ยงไฮ้ ก็กำลังเคลื่อนที่อย่างรวดเร็วกว่าในปารีส ลอนดอน หรือเบอร์ลิน” (บทที่ 8 )

นอกจากจะอัพเดทและต่อยอดความคิดของเขาในงานเขียนก่อนๆ ให้ทันสมัยสมยุคต้นศตวรรษที่ 21 แล้ว ทอฟเลอร์ก็ยังใช้เนื้อที่มากกว่าที่แล้วมาในการย้ำว่า ถึงแม้ว่าโลกาภิวัตน์จะมีประโยชน์มากมาย ประโยชน์เหล่านั้นก็มีข้อจำกัด และลำพังการเปลี่ยนแปลงในกระบวนการสร้างความมั่งคั่งก็ไม่อาจมอบการันตีใดๆ ว่าชีวิตของผู้แร้นแค้นในโลกจะ “ดีขึ้น” ได้เองโดยอัตโนมัติ ยกตัวอย่างคำเตือนของเขาในบทที่ 12 ว่า

วันนี้ ความขัดแย้งโหมพัดไปทั่วโลกเกี่ยวกับประโยชน์และต้นทุนของการผนวกรวมข้ามพรมแดน แต่สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนคือ ชีวิตนั้นไม่ยุติธรรม การผนวกผสานทางเศรษฐกิจและผลกระทบเชิงพื้นที่ไม่มีวันนำส่ง “สนามแข่งขันที่เท่าเทียม” ได้ เพราะนั่นเป็นเพียงแนวคิดนามธรรมที่ไม่มีอยู่จริง

ผู้แปลคิดว่า ถ้า “สนามแข่งขันที่เท่าเทียม” เป็นเพียงนามธรรมที่ไม่มีจริงดังที่ทอฟเลอร์เสนอแล้วไซร้ “ตลาดเสรี” ก็อาจเป็นเพียงอุดมคติของนักเศรษฐศาสตร์ที่ไม่มีอยู่จริงเช่นกัน เพราะไม่มีตลาดระดับประเทศตลาดใดที่สามารถดำรงอยู่อย่างเป็นเอกเทศจาก “โครงสร้างเชิงสถาบัน” ทั้งหลายในมิติต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการเมือง วัฒนธรรม สังคม และกระทั่งสำนึกทางประวัติศาสตร์ (อย่างน้อยก็ประวัติศาสตร์ของอุดมการณ์ทางการเมือง) ของแต่ละท้องถิ่นที่ตลาดดำรงอยู่ น่าเสียดายที่ทอฟเลอร์ละเลยความจริงข้อนี้ในหนังสือ เพราะก้าวแรกที่จำเป็นต่อการเกลี่ยผลประโยชน์จากโลกาภิวัตน์และ “คลื่นลูกที่สาม” ให้เป็นธรรมมากกว่าที่เป็นอยู่ น่าจะเป็นการมองเห็นมายาคติของทั้ง “สนามแข่งขันที่เท่าเทียม” และ “ตลาดเสรี” เพื่อหา “ทางสายกลาง” ระหว่างอุดมคติทั้งสองขั้วซึ่งไม่มีอยู่จริงทั้งคู่

ทอฟเลอร์เป็นนักคิดที่มองโลกในแง่ดีมากกว่าในแง่ร้าย และ The Revolutionary Wealth ก็รวบรวมพยานหลักฐานมากมายที่ชี้ให้เราเชื่อได้ว่าเหตุใดต้นศตวรรษที่ 21 จึงเป็น “ช่วงเวลาอันแสนวิเศษที่จะมีชีวิตอยู่” อย่างไรก็ตาม ทัศนคติที่มองโลกในแง่ดีของเขาก็ทำให้ The Revolutionary Wealth ไม่ให้น้ำหนักมากนักเกี่ยวกับปัญหาใหญ่ระดับโลกและระดับประเทศในอเมริกาเองที่อาจส่งผลให้การสร้างและเคลื่อนย้ายความมั่งคั่ง “รอบใหม่” ในมุมมองของทอฟเลอร์ต้องสะดุดลงหรือแม้แต่ถอยหลัง อาทิเช่น ปัญหาโลกร้อน ผู้อพยพจำนวนมหาศาลจากประเทศยากจน (โดยเฉพาะเม็กซิโก อเมริกาใต้ และอาหรับซึ่งมีความเหลื่อมล้ำทางรายได้ของประชากรสูงมาก) การก่อการร้าย พลังงานและอาหารราคาแพง ปัญหาในระบบสุขภาพอเมริกัน (ซึ่งดูจะมีปัญหามากกว่าจะอธิบายได้เพียงว่าเป็น “การปะทะระหว่างคลื่น” ระหว่างลูกที่สองกับลูกที่สาม) ปัญหาหนี้ปริมาณมหาศาลของอเมริกาทั้งของรัฐบาลและของประชาชน (ซึ่งได้ปะทุเป็นวิกฤตการเงินครั้งใหม่แล้วในปี 2008) ปัญหาประชาธิปไตยของอเมริกาถูกบั่นทอน (และความมั่งคั่งกระจุกตัว) ด้วยการล็อบบี้ของกลุ่มผลประโยชน์ในอุตสาหกรรมใหญ่ และทอฟเลอร์ก็แสดงความไม่เข้าใจความแตกต่างระหว่าง “สถาบัน” และ “หลักธรรมคำสั่งสอน” ของศาสนาออกมา เมื่อเขาอ้างคำพูดของเฮราคลิตุส ที่ว่า ศาสนาทั้งหมดต้องเปลี่ยนแปลง

ถึงแม้ว่าทอฟเลอร์จะไม่พูดถึงประเด็นปัญหาเหล่านี้ใน The Revolutionary Wealth มากเท่าที่ควร ซึ่งนั่นก็ทำให้หนังสือเล่มนี้อาจมองโลกในแง่ดีเกินจริง ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าทอฟเลอร์มีเหตุผลไม่น้อยในการนำเสนอปรากฏการณ์ต่างๆ อย่างเปี่ยมความหวัง เพราะถึงที่สุดแล้ว การสร้างโลกที่ดีกว่าเดิมน่าจะต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของความหวัง ไม่ใช่การมองโลกในแง่ร้ายจนรู้สึกว่าไม่มีทางที่เราจะทำอะไรๆ ให้ดีกว่าเดิม ดังคำคมของ เฮเลน เคลเลอร์ นักเขียนตาบอดและหูหนวกผู้โด่งดังที่ได้รับการอ้างอิงในหนังสือเล่มนี้ว่า

“ไม่มีคนที่มองโลกในแง่ร้ายคนไหนที่เคยค้นพบความลับของดวงดาว หรือล่องเรือไปยังดินแดนที่ยังไม่มีใครสำรวจ หรือเปิดประตูสวรรค์ใหม่ให้กับจิตวิญญาณของมนุษย์”

ผู้แปลขอขอบคุณคุณพลอยแสง เอกญาติ และคุณศิริพงษ์ วิทยวิโรจน์ แห่งสำนักพิมพ์มติชน ที่มอบโอกาสให้แปลหนังสือของหนึ่งในนักคิดผู้ทรงอิทธิพลที่สุดในปัจจุบัน ตลอดจนช่วยกรุณาแก้ไขและขัดเกลาสำนวนแปลให้มีความเที่ยงตรงและสละสลวยมากกว่าลำพังผู้แปลจะสามารถทำได้

ท้ายนี้ ผู้แปลเชื่อว่าถึงแม้หนังสือเล่มนี้จะอธิบายว่า อะไร กำลังเกิดขึ้นและมีแนวโน้มว่าจะเกิดขึ้น มากกว่าจะพยายามอธิบายว่าเราจะใช้ประโยชน์จากปรากฏการณ์เหล่านี้ในการสร้างโลกที่เป็นธรรมกว่าเดิมได้ อย่างไร การมองเห็น “การเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์” ในปัจจัยพื้นฐานลึกซึ้งต่างๆ ที่ทอฟเลอร์อธิบายอย่างแจ่มชัดใน The Revolutionary Wealth ตลอดจนการมองเห็นความสำคัญของวิทยาศาสตร์ในฐานะ “ฟิลเตอร์ความจริง” ที่เราเชื่อได้มากที่สุดในการทดสอบว่า “ความรู้” ใดบ้างของเราที่ “จริง” หรือ “ล้าสมัย” ไปแล้ว ประกอบกับทัศนคติที่มองโลกอย่างมีความหวัง ก็น่าจะเป็นส่วนสำคัญในการเอื้ออำนวยให้ความมั่งคั่งที่แท้จริง ยั่งยืน และเป็นธรรม ได้หยั่งรากและผลิดอกออกใบอย่างงดงามในศตวรรษที่ 21.

สฤณี อาชวานันทกุล
“คนชายขอบ” | www.fringer.org
20 ตุลาคม 2551

Popularity: 6% [?]